فلسفه «چرشنبه هاي آخر سال» در مراسم «بايرام»

 

فلسفه «چرشنبه هاي آخر سال» در مراسم «بايرام»

ميدانيم که از زمانهاي دور باور انسانها بر اين بود که چهار عنصر آب و آتش و باد و خاک هستند که باعث بيداري طبيعت ميشوند. تُرکهاي آذربايجان چهار هفته قبل از عيد، و به مناسبت همين چهار عنصر روزهاي چهارشنبه را براي اجراي مراسم انتخاب کرده اند. اين مراحل عبارتند از؛
 
1) سوچرشنبه سي
2) اود چرشنبه سي
3) يئل چرشنبه سي
4) توپراق چرشنبه سي

 

اين چهار اصل يعني آب، حرارت، باد و خاک لازمه
بيداري طبيعت اند و اگر يکي از آنها نباشد طبيعت سرسبز نميشود.

Novroz-sufrase-edit 

اولين چهارشنبه را «سو چرشنبه سي» يا « ازل چرشنبه » يا « چيلله قاچدي » يا « اول چرشنبه » يا «يالانچي چرشنبه» مينامند. صبح چنين روزي قبل از اينکه آفتاب بالا بيايد. کنار آب رفته و کوزه هاي سفالي را پر از آب ميکنند، روي هم آب پاشيده و در نهايت ناخنهاي خود راگرفته از روي آب مي پرند و حين اين کارها چنين ميگويند؛

 

آغيرليغيم- اوغورلوغوم سويا/ آزاريم- بئزاريم سويا/ آغيرليغيم- اوغورلوغوم دوشسون سو اوستونه
***
سئل چارپار،سوچارپار/ بيرگوناه ايشلتديم/ گَل اونو توت آپار/ سئل چارپار،سوچارپار/ گل آپار،گل آپار

 

دومين هفته را نياكان ما تحت عنوان «اود چرشنبه سي» نام نهاده اند كه مظهر حرارت و نور و روشنايي است. و آتش و نور و حرارت است كه به طبيعت روح تازه ميبخشد و به زمين حرارت ميدهد نياكان ما بر اين باور بودند كه هر قدر آتش و خورشيد را مقدس بحساب آورند همان اندازه طبيعت زودتر بيدار ميشود و به انسانها سعادت به ارمغان مي آورد. بودن آتشگاه هاي متعدد در سرزمين آذربايجان خود شاهدي بر اين ادعاي ماست كه آتش و خورشيد داراي چه اهميتي در ميان نياكان ما توركان بوده اند.
 
عصر اين چهارشنبه مردم آتش درست کرده و از روي آن ميپرند. در ضمن اين کار چنين ميگويند.
 
آتيل باتيل چرشنبه/ باختيم آچيل چرشنبه/ ...

 

سومين هفته آخر ماه فصل زمستان را پدران و مادران ما تحت عنوان «يئل چارشنبه سي» نامگذاري كرده اند چون در اين هفته باد با آمدن خود به زمين و طبيعت زندگي نويد بيداري ميدهد «يئل» در يك مدت كوتاه تمامي زمين را پشت سر ميگذارد و زمين را به بيداري فرا ميخواند بنا به اعتقاد نياكانمان «يئل» خود يكي از خدايان قدرتمند ميباشد.

 

در چنين روزي فرزندان آذربايجان که بخاطر سرماي زمستان چند ماهي به دور از همبازيهاي خود اغلب در خانه سپري کرده اند بيرون آمده و حين بازيهاي ملي اشعاري در رابطه با «يئل» ميخوانند مثلاً؛

 

قاش- قاباقلي بير بولوت/ آل گونشي بورويور/ يئل پوفله‌يركن فلوت/ داغين قارين كورويور

 

***
گؤي گورلايير، يئل اسير/شيمشك شاخير، گون چيخير/ ياز گلمه‌يه تله‌سير/ سئوينجدن كاريخير

 

کساني هم به نيت برآورده شدن آرزوي خود پرنده اي را از قفس آزاد ميکنند. يا زير درخت سؤيوت ( بيد مجنون) رفته خواسته هاي دلشان را آرزو ميکنند. اگر باد شاخه هاي سؤيوت را خم کند آرزوهايشان برآورده شده است!

 

آخرين چارشنبه سال نيز تحت عنوان «تورپاق چرشنبه سي» نامگذاري شده است كه طبيعت با جذب گرما و حرارت بيدار ميشود اين روز در نزد مردم با نام «ايلين سون چرشنبه سي» مشهور است. در آخرين چرشنبه سال «تورپاق» با قدرت و كمك «سو»،«اود» و «يئل» جان ميگيرد.

 

در زمانهاي اخير با ورود به زندگي «شبه مدرن» مراسم چرشنبه هاي سو، اود و يئل در آذربايجان حال و هواي گذشته را از دست داده ولي در عوض «سون چرشنبه» با شکوه خاصي که تمام مشخصات سه چرشنب? قبل را نيز دارد اجرا ميشود.

 

 

Novroz-sufrase-edit