لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران


۲ـ لهجه قره‌داغ (ارسباران): صحیح‌ترین لهجه ترکی آذربایجانی است و تماما پیرو قواعد زبانی است. دامنه شرقی سهند، متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، اوجان (بستان‌آباد)، میانه، سراب، قره‌داغ، سونار خیوه اهر، تیکان تپه (تکاب)، سایین‌قالا (شاهین‌دژ) و قسمت‌هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت (عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب آراز (ارس) مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. در لهجه قره‌داغ کلمات و صداها کشیده نمی‌شوند و به اصطلاح sert (محکم) تلفظ می‌شوند.

۳ـ لهجه یامچی: این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.
صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین پ‌قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج‌است. از ویژگی‌های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابلَمه، به قارداش قردش می‌گویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره‌داغ قرار می‌گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

۴ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی): این لهجه نیز یکی از صحیح‌ترین لهجه‌های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سویوغ بولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه‌ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نامگذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغورها و افشارهای کوچ‌کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده است.

- ادبی دیلده: آتامی، آتانی، آتاسینی، آتامیزی، آتانیزی، آتالارینی
- تبریز: آتامی، آتاوی، آتاسینی، آتامیزی، آتازی، آتالارینی
- قاراداغ: آتامی، اتُوو، آتاسینی، آتامیزی، آتُووزو، آتالارینی
- اویغور: آتامی، آتایین، آتاسینی، آتامیزی، آتاییزی، آتالارینی

۵- لهجه مراغه و بناب: این لهجه در شهرها و روستاهای دامنه جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوت‌هایی دارند.
از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین‌قالا‌‌ (شاهین‌دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سویوغ‌بولاق و جیغاتی (زرینه رود)، ملیک‌کندی‌ (ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج‌است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می‌گیرد.

۶- لهجه اردبیل: این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد.

۷- لهجه زنجان: این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج‌است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می‌شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

۷- لهجه همدان: ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو (فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم می‌کنند.
شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه‌های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود‌دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می‌شود (همانند لهجه زنجان): گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می‌شود.
البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می‌شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی‌ها می‌گویند آلیران، گلیرن اما همدانی‌ها می‌گویند آلیرای، گلیرَی.

موسیقی آذربایجان

امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال

مردم آذربایجان ، مردمی اصیل و هنرپروند. موسیقی جایگاه ویژه ای در دل همه و آنها، از روستایی و ایلیاتی گرفته تا شهرنشین دارد و روح تک تکشان با صدای سازوآواز و داستان سرایی عاشق ها پیوند خورده است و از شنیدن آن در هر کجا که باشند احساس غرور و شعف می کنند.

موسیقی عاشقی آذربایجان ، غنی ترین نمونه و ادبیات و فرهنگ شفاهی آذربایجان است . درباره و پیشینه و اوزان ها و گوسان ها باید گفت که اوزان ها خنیاگرانی بودند که در گذر زمان خود را به چندین هنر از جمله شاعری ، نوازندگی و آهنگسازی و داستان پردازی آراسته اند.

 

ادامه مطلب: موسیقی آذربایجان

موقام

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال

موقام:

 

موسقی آذربایجانی به سه دسته زیر تقسیم می شود :

 

١. موسیقی ملی ( ترانه ها و آهنگهای رقص )

 

٢. ملی – حرفه ای ( همان عاشیقی )

 

٣. شفاهی حرفه ای ( دستگاههای موقامی ، موقامهای دارای فرم کوچکتر ، موقامهای ضربی )

ادامه مطلب: موقام

ماهنی لار- در جشن و شادیها

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال

ماهنی ها یا ترانه های فولکلوریک:

این ترانه ها روی موقعیتهای مختلف مانند شادیها،ناکامیها ،هجران،حسرت،پیروزیها ،موفقیتها،شکستها سروده و خوانده می شده و امروزه به نام سروده های ملی به یادگار مانده است.

ادامه مطلب: ماهنی لار- در جشن و شادیها

یئل یئل

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال

یئل یئل:

نوعی آواز است که کشاورزان هنگام شخم کردن زمین وکوبیدن خرمن  وبرداشت محصول گندم و جومی خوانند.درگذشته چون اغلب کارهای فوق توسط گاو و اسب وشتر والاغ انجام می گرفت ،اشعار ((یئل یئل ))اغلب در تعریف [ وتحریک وتشویق] همین حیوانات بوده است.

علت نامگذاری این آهنگها به ((یئل یئل))یعنی(باد،باد)این است که جدا کردن دانه های غلات از کاه در گذشته ها با نبود وسایل میکانیکی به وسیله باد انجام می شد.

 

ادامه مطلب: یئل یئل

لای لای

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
بایایتیهای لالایی را مادران هنگام خواباندن بچه هایشان با آهنگ مخصوص خواب کنار گهواره کودک می خوانند وکودک را به خواب می برند هنوز هم آهنگ لطیف لالای مادران در گوشهای اغلب ماها طنین انداز است:
 
لای لای دییم اوجادان       سسیم چیخسین پاجادان
آلاه سنی ساخلاسین        چیچک دن،قیزیلجادان
 
ترجمه:
با صدای بلند لای لای بگویم      تا صدایم از روزنه بلند شود
خداوند تورا حفظ کند             از آبله وسرخک .

موسیقی تعزیه

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال

موسیقی تعزیه:

به آهنگها وشعرها ومنظومه هایی گفته می شود که در مجالس ترحیم اشخاص وسالگردهای امامان(عاشورای حسینی)وغیره اجرا می شوند.

در مجالس ترحیم زنانه ،اشعار سوزناک  و بایاتیهای غمگین را خانمی که ((موشکار))نامیده می شود ،باریتمی خاص می خواند وبقیه حاضران را به گریه وا می دارد....

موسیقیهای مربوط به آداب و رسوم

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال

موسیقیهای مربوط به آداب و رسوم و مراسم متفرقه:

درآذربایجان اکثر امور روزمره مردم مراسمی خاص دارد،مثلاً درست کردن  قیمه زمستانی ،پختن ربهای گوناگون ،مراسم سمنو پزی ،برای مثال هنگام درست کردن سمنو همسایگان و اقوام دعوت می شوند ومهمانی شیرینی ،چای ،غذا داده می شودوکسانی که اطراف دیگ سمنو مشغول پختن سمنو هستند می خوانند:

                              سمنی آی سمنی                سمنی ساخلا منی

                                         

     ایلده گویرده رم سنی

ترجمه:

سمنو ای سمنو مرا حفظ کن      تا هرسال تورا برویانم.....

[ضمناً بهم زدن دیگ سمنی به هنگام پختن شرایطی دارد که مقدس است و هر کس نذری کرده یا شوهرمی خواهد یا بچه وغیره با به هم زدن دیگ سمنو آرزویش را به دل می آورد و خواستار می شود.]